Χλωρίδα

Η χλωρίδα του Εθνικού Δρυμού του Αίνου

Εικόνα 1. Το στενότοπο ενδημικό είδος Viola cephalonica απαντά μόνο στις υψηλότερες κορυφές του Εθνικού Δρυμού Αίνου.

Ο αριθμός των ειδών χλωρίδας του Εθνικού Δρυμού του Αίνου υπολογίζεται περίπου σε 400. Σε αυτά περιλαμβάνονται μόνον τα Πτεριδόφυτα και Σπερματόφυτα. Δηλαδή, δεν περιλαμβάνονται άλλες μεγάλες ομάδες φυτών, όπως π.χ. οι Μύκητες, οι Λειχήνες, τα Βρυόφυτα κ.λπ. Για αυτές τις μεγάλες ομάδες του φυτικού βασιλείου δεν υπάρχουν παρά μόνον αποσπασματικές αναφορές διαφόρων ειδών που απαντώνται στον Αίνο.

Από τα οκτώ γνωστά μέχρι σήμερα ενδημικά είδη και υποείδη της Κεφαλονιάς τα εξής τρία είναι αποκλειστικώς ενδημικά του Δρυμού:

Εικόνα 2. Το ενδημικό είδος Abies cephalonica στον Εθνικό Δρυμό Αίνου.

Σε αντίθεση με τα ανωτέρω αποκλειστικώς ενδημικά είδη του Αίνου εμφανίζονται και άλλα, τα οποία είναι ενδημικά του ελληνικού χώρου. Μερικά από αυτά ανευρέθησαν και περιεγράφησαν για πρώτη φορά στην Κεφαλονιά και μάλιστα στον Αίνο, όπως π.χ. Erysimum cephalonicum Polatschek, Astragalus sempervivens subsp. cephalonicus (C.Presl) Ascherson & Graebner, Campanula garganica subsp. cephallenica (Feer) Hayek, Poa cephalonica H. Scholz κ.ά. Έτσι αυτά φέρουν το όνομα του νησιού. Αργότερα όμως τα είδη αυτά ευρέθησαν και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκει και η Abies cephalonica Loudon, για την οποία γίνεται ιδιαίτερος λόγος στη παρακάτω παράγραφο για τη βλάστηση του Αίνου (Εικ. 2).

Χαρακτηριστικοί αντιπρόσωποι της χλωρίδας του Αίνου με αναφορά στη τοποθεσία και τον μήνα ανθήσεως:

Εικόνα 3. Το σπάνιο μεσογειακό είδος Paeonia mascula subsp. russi απαντά και στον Εθνικό Δρυμό.

Η βλάστηση του Εθνικού Δρυμού του Αίνου

Εικόνα 4. Δάσος κεφαλληνιακής Ελάτης στην περιοχή Μελανίτσας του Εθνικού Δρυμού.

Η κυριαρχούσα μορφή βλάστησης (Εικ. 4) στον Εθνικό Δρυμό του Αίνου είναι το δάσος της Ελάτης (Abies cephalonica). Η αξία της Abies cephalonica για την Κεφαλονιά είναι πολλαπλή. Δεν είναι μόνον ότι είναι συνδεδεμένη με την ιστορική πορεία του νησιού. Η επιστημονική αξία της εμφάνισης της σε ένα μικρό νησί είναι μεγάλη. Περιεγράφη από την Κεφαλονιά, φέρει το όνομά της και λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης της στο νησί έχει εξασφαλίσει την αμιγή διαιώνισή της στον “locus classicus”. Εκτός από την Κεφαλονιά, το είδος αυτό εμφανίζεται επίσης στην Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Εύβοια, Θεσσαλία και Ήπειρο.

Στον Εθνικό Δρυμό Αίνου, η Abies cephalonica εμφανίζεται επί των βορειοδυτικών παρυφών του όρους Ρούδι, ήδη από τα 550 m εντός του ανωτέρου ορίου της μακκίας βλάστησης, φθάνει δε υπό μορφή μεμονωμένων ατόμων περίπου μέχρι το υψόμετρο των 1.600 m, πλησίον της κορυφής του Αίνου Μέγας Σωρός. Η εξάπλωσή της, τόσο στο Ρούδι όσο και στον κύριο όγκο του Αίνου, δεν είναι συνεχής αλλά διακεκομμένη υπό μορφή μικρότερων ή μεγαλυτέρων συστάδων. Αλλά και οι συστάδες αυτές δεν είναι της ίδιας πυκνότητας. Γενικώς, είναι εντυπωσιακή η γυμνότητα των απότομων νοτιοδυτικών κλιτύων του Αίνου, η οποία οφείλεται στις καταστροφές που έχει υποστεί το δάσος (υλοτομίες, υπερβόσκηση, πυρκαγιές κ.λπ.) αλλά και στη δομή και την κλίση του εδάφους.

Σήμερα, εκτός της Abies cephalonica, κανένα άλλο δασικό είδος δε συμμετέχει ουσιαστικά στη σύνθεση του Δάσους του Δρυμού. Ενδιαφέρουσα είναι η παρουσία στο διάσελο που δημιουργείται μεταξύ του τμήματος του Δρυμού “Ρούδι” και “Αίνος”, μεμονωμένων ατόμων ή μικρών συστάδων δένδρων της Quercus pubescens Willd., η οποία κατέρχεται προς Ανατολάς μέχρι του υψομέτρου των 500 μ. και εκατέρωθεν της οδού, η οποία αρχίζει από τον Άγιο Ελευθέριο προς το χωριό Τσακαρισιάνος. Εκεί, η πυκνότητα των συστάδων είναι ακόμη και σήμερα πυκνή. Δεν μένει καμία αμφιβολία για την άλλοτε ύπαρξη στην εν λόγω περιοχή ενός εκτεταμένου δάσους, συνισταμένου από το φυλλοβόλο είδος Quercus pubescens.

Εικόνα 5. Χαρακτηριστική βλάστηση στο Όρος Ρούδι με μίξη κεφαλληνιακής Ελάτης και υψηλής μακκίας βλάστησης με αείφυλλα πλατύφυλλα ημιδενδρώδη είδη.

Συγκροτημένη θαμνώδη βλάστηση συναντούμε στο τμήμα “Ρούδι” του Εθνικού Δρυμού (Εικ. 5). Αυτή η βλάστηση ανέρχεται ακριβώς από τον δημόσιο δρόμο, που ενώνει τη Σάμη με το Αργοστόλι, επί των βορείων κλιτύων του όρους Ρούδι, όπου ανερχόμενη μέχρι περίπου του υψομέτρου των 750 m δημιουργεί μία από τις χαρακτηριστικότερες μορφές μακκίας βλαστήσεως. Συνίσταται από αείφυλλα σκληρόφυλλα θαμνώδη ή ημιδενδρώδη είδη όπως: Pistacia lentiscus, Quercus coccifera, Quercus ilex, Phillyrea latifolia, Arbutus unedo, Arbutus adrachne, καθώς και υβριδιακές μορφές των δύο τελευταίων ειδών κ.λπ. Από το υψόμετρο των 700 m περίπου η αδιαπέραστη αυτή βλάστηση αρχίζει να αραιώνει δίνοντας τη θέση της στο δάσος της Ελάτης. Στις υψηλότερες θέσεις, όπου οι συστάδες της Ελάτης είναι αραιές ή ελλείπουν, εμφανίζεται κυρίως η Quercus coccifera υπό μορφή μικρών θάμνων.